Mleko krowie czy modyfikowane – które z nich jest najlepsze dla dziecka?

Mleko modyfikowane to nic innego jak potoczna i zbiorcza nazwa na mleko początkowe oraz mleko następne dla niemowląt, które fachowo nazywane są również preparatami do początkowego oraz dalszego żywienia niemowląt. Te specjalistyczne produkty dla niemowląt najcześciej są produkowane w oparciu o białka mleka krowiego. Poza tym zawierają szereg składników innego pochodzenia skomponowanych w taki sposób, by jak najlepiej odwzorować mleko matki.

Mleko krowie UHT i modyfikowane mleko dla niemowląt różnią się między innymi:

Składem: mleko modyfikowane dla niemowląt jest opracowane specjalnie dla potrzeb niemowląt i zawiera składniki, które zapewniają optymalne odżywianie i wzrost niemowlaka. Mleko krowie UHT jest przeznaczone dla starszych dzieci i dorosłych – jego skład nie jest dostosowany do potrzeb niemowląt (zawiera np. za dużo białka i soli mineralnych, a za mało żelaza, witaminy D, E i niezbędnych kwasów tłuszczowych).

Zawartością tłuszczu: mleko modyfikowane dla niemowląt zawiera specjalnie dobrane ilości tłuszczów, aby zapewnić niemowlakowi odpowiedni poziom kalorii potrzebnych do rozwoju. Mleko krowie UHT ma różną zawartość tłuszczu w zależności od rodzaju (np. mleko odtłuszczone, półtłuste lub pełnotłuste).

Rodzajem tłuszczu: tłuszcz składa się z kwasów tłuszczowych (np. nasyconych lub wielonienasyconych kwasów tłuszczowych). Skład tłuszczu w mleku krowim znacząco różni się od składu tłuszczu w mleku matki – wynika to z tego, że krowy mają inne potrzeby niż niemowlęta. W szczególności w mleku krowim nie ma wystarczającej ilości ważnych dla rozwoju ludzkiego mózgu wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Dlatego w mleku dla niemowląt stosuje się dodatki różnych tłuszczy roślinnych, w ściśle określonych proporcjach, by dopasować skład tłuszczu do tego, który jest w mleku matki.

Profilem białek: białka mleka kobiecego, mają precyzyjnie określony skład i stosunek białek kazeinowych i serwatkowych. Ma to ogromne znaczenie w żywieniu noworodków i niemowląt, ponieważ przewód pokarmowy osesków nie jest w pełni przystosowany do trawienia innego rodzaju białek do około pierwszego roku życia.

Dlatego też mleko początkowe, które spożywają noworodki i niemowlęta przez pierwsze sześć miesięcy życia ma w składzie białek więcej serwatki w stosunku do kazein (60:40 odpowiednio) – ponieważ ten profil białkowy naśladuje naturalnie występujące białka w mleku kobiecym prze około pierwsze sześć miesięcy laktacji. Mleko następne (dla niemowląt po szóstym miesiącu życia) zawiera w sobie nieco więcej kazein (tych białek trudniej trawionych) – bo 50%.

W mleku krowim zawiera się 80% białek kazeinowych i tylko 20 % serwatki. Taki profil białkowy jest dostosowany do potrzeb cieląt; dla niemowląt, szczególnie tych najmłodszych, jest trudniejszy do strawienia i może powodować problemy trawienne. Pamiętaj, by nigdy przed ukończeniem przez dziecko pierwszego roku życia nie zastępować mleka początkowego lub następnego mlekiem krowim.

Obróbką cieplną i produkcją: mleko modyfikowane dla niemowląt jest produkowane w warunkach dostosowanych do żywności dla niemowląt, z rygorystyczną kontrolą mikrobiologiczną. Mleko krowie UHT jest (jak sama nazwa wskazuje) krótko nagrzewane do bardzo wysokiej temperatury (ok. 135–150°C), co zapewnia trwałość i bezpieczeństwo mikrobiologiczne, ale nie zmienia faktu, że jego skład nie jest dostosowany do potrzeb niemowląt.

Dodatkami: Modyfikowane mleko dla niemowląt może zawierać dodatki nieobecne w mleku krowim: prebiotyki (galaktooligosacharydy, fruktooligosacharydy), kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 (kwasy dokozaheksaenowy, linolowy, α-linolenowy i arachidonowy), witaminy i minerały, które są korzystne dla zdrowia i rozwoju niemowlaka. Mleko krowie UHT rzadko zawiera dodatki, ale zwykle nie są one specjalnie dopasowane do potrzeb niemowlaków.

Przeznaczeniem: mleko modyfikowane (początkowe i następne) jest przeznaczone do żywienia niemowląt do ukończenia 12. miesiąca życia. Mleko krowie jako napój można wprowadzać dopiero po ukończeniu 12. miesiąca życia – gdy dziecko ma już urozmaiconą dietę.

Pamiętaj: gdy karmienie piersią nie jest możliwe, mleko modyfikowane to jedyny i najlepszy wybór

Przez pierwsze 6 miesięcy życia mleko jest podstawowym źródłem pożywienia dziecka, a do ukończenia 1. roku życia nadal stanowi podstawę jego diety: mleko matki, a gdy karmienie piersią nie jest możliwe – mleko początkowe, a po 6. miesiącu mleko następne. Mleko krowie jako napój należy wprowadzać dopiero po ukończeniu 12. miesiąca życia.

Mleko krowie zawiera zbyt mało żelaza, witaminy D i E, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz niektórych innych składników potrzebnych niemowlęciu, a jednocześnie zawiera więcej białka, sodu i potasu, niż niemowlę potrzebuje. W przeciwieństwie do niego mleko modyfikowane (np. Laktowit) jest opracowane tak, by skład był dostosowany do potrzeb niemowląt i zgodny z przepisami UE.

Jakie są konsekwencje podawania mleka krowiego niemowlętom poniżej 12. miesiąca życia?

Według zaleceń towarzystw naukowych (m.in. PTGHiŻD, ESPGHAN, American Academy of Pediatrics) picie mleka krowiego jako napoju przed ukończeniem 1. roku życia wiąże się z ryzykiem:

• niedokrwistości z niedoboru żelaza – mleko krowie zawiera mało żelaza, utrudnia jego wchłanianie, a u części niemowląt może powodować drobne, utajone krwawienia z przewodu pokarmowego;
• nadmiernego obciążenia nerek – z powodu większej niż w mleku modyfikowanym zawartości białka i soli mineralnych (sodu, potasu);
• niedoborów niezbędnych kwasów tłuszczowych (kwasu linolowego i α-linolenowego) oraz witamin D i E.

Niewielkie ilości mleka krowiego w potrawach (np. w kaszce lub zupie) są dopuszczalne po rozpoczęciu rozszerzania diety, ale nie powinno ono zastępować mleka matki ani modyfikowanego jako napój.

Źródła: Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko PTGHiŻD, 2021; Fewtrell M. i wsp., Complementary Feeding: A Position Paper by the ESPGHAN Committee on Nutrition, J Pediatr Gastroenterol Nutr 2017;64:119–132; Baker R.D., Greer F.R., Diagnosis and prevention of iron deficiency and iron-deficiency anemia in infants and young children (0–3 years of age), Pediatrics 2010;126:1040–1050.

Nie wszystkie mleka modyfikowane są takie same

Warto mieć na uwadzę fakt, iż różne marki mleka modyfikowanego różnią się od siebie składem i wartościami odżywczymi. Biorąc pod uwagę fakt, że mleko to jedyne lub główne źródło pożywienia dla niemowląt i małych dzieci, wybór dobrego mleka jest bardzo ważny i kluczowy dla prawidłowego rozwoju dziecka. Aby ułatwić Tobie wybór i dostarczyć niezbędną wiedzę, przygotowaliśmy porównanie mlek modyfikowanych dostępnych aktualnie na polskim rynku.