Jaki smoczek dla noworodka? Jak wybrać rozmiar, kształt i materiał

Okrągły, symetryczny, anatomiczny, silikonowy, kauczukowy, „fizjologiczny”, „ortodontyczny”… Wybór pierwszego smoczka może wydawać się znacznie bardziej skomplikowany, niż powinien.

Najważniejsza informacja jest jednak prosta: nie istnieje jeden rodzaj smoczka, który byłby najlepszy dla każdego noworodka. Przy wyborze warto zwrócić uwagę przede wszystkim na odpowiedni dla wieku rozmiar, bezpieczną konstrukcję i materiał. Kształt końcówki może mieć znaczenie dla tego, czy dziecko zaakceptuje dany model, ale nie ma dobrych podstaw naukowych, aby jeden konkretny kształt uznać za najlepszy dla wszystkich niemowląt.

Szczególnej uwagi wymaga natomiast moment wprowadzenia smoczka u dziecka karmionego piersią. Smoczek nie powinien służyć do opóźniania karmienia ani zastępować odpowiedzi na sygnały głodu.

Smoczek to tylko jedna z pozycji pierwszej wyprawki – resztę rzeczy dla dziecka, z podziałem na niezbędne i opcjonalne, znajdziesz w poradniku wyprawka dla noworodka.

Jaki smoczek dla noworodka wybrać? Najważniejsze zasady w skrócie

Czy noworodek w ogóle potrzebuje smoczka?

Nie każde dziecko potrzebuje smoczka i nie każde chce go ssać.

Noworodek rodzi się z silnym odruchem ssania. Ssanie służy oczywiście pobieraniu pokarmu, ale może pełnić również funkcję uspokajającą. Dlatego niektóre dzieci wyraźnie poszukują możliwości ssania także wtedy, gdy są już najedzone.

Smoczek może w takiej sytuacji pomóc w zaspokojeniu potrzeby ssania nieodżywczego. Nie powinien jednak automatycznie stawać się pierwszą odpowiedzią na każdy płacz dziecka.

Prof. dr hab. med. Marian Krawczyński, pediatra z I Katedry Pediatrii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, zwracał uwagę (Medycyna Praktyczna):

„Nie powinien on jednak stanowić substytutu częstego kontaktu rodziców z niemowlęciem i ich bliskości.”

To ważna wskazówka. Płacz może oznaczać głód, dyskomfort, potrzebę zmiany pieluszki, zbyt wysoką lub niską temperaturę, zmęczenie albo po prostu potrzebę kontaktu z rodzicem. Smoczek może uspokajać, ale nie odpowiada na wszystkie te potrzeby. O tym, jak rozpoznawać wieczorny płacz, przeczytasz w artykule o kolkach u niemowlaka.

Jeżeli dziecko smoczka nie chce, nie trzeba go do niego przyzwyczajać na siłę.

Od kiedy można podać smoczek noworodkowi?

Nie ma jednej daty właściwej dla wszystkich dzieci.

Duże znaczenie ma przede wszystkim sposób karmienia.

Smoczek u noworodka karmionego piersią

W pierwszych dniach i tygodniach po porodzie dziecko uczy się efektywnie ssać pierś, a częste przystawianie pomaga dostosować produkcję pokarmu do jego potrzeb.

Polskie Ministerstwo Zdrowia zaleca, aby w pierwszych tygodniach życia nie stosować rutynowo smoczka u dziecka karmionego piersią. Zwraca uwagę, że zastępowanie części ssania piersi smoczkiem może zmniejszać stymulację laktacji.

Podobnie American Academy of Pediatrics zaleca, aby w przypadku dzieci karmionych piersią zaczekać z wprowadzeniem smoczka do czasu, gdy karmienie jest już dobrze ustalone.

Co to właściwie oznacza?

Według AAP karmienie można uznać za dobrze ustalone, gdy między innymi:

• podaż mleka jest wystarczająca,
• dziecko prawidłowo i komfortowo chwyta pierś,
• skutecznie pobiera mleko,
• prawidłowo przybiera na masie ciała.

Nie u każdego dziecka następuje to dokładnie w tym samym tygodniu życia.

Warto przy tym zaznaczyć, że badania nie dają podstaw do stwierdzenia, że samo używanie smoczka musi prowadzić do wcześniejszego zakończenia karmienia piersią. Przegląd badań randomizowanych podsumowany przez WHO nie wykazał różnicy w odsetku wyłącznego ani jakiegokolwiek karmienia piersią do około 4. miesiąca życia pomiędzy zdrowymi, donoszonymi niemowlętami, u których używanie smoczka było ograniczane lub nieograniczane.

W praktyce kluczowe jest więc nie tyle samo posiadanie smoczka, ile sposób jego używania.

Smoczek nie powinien:

• zastępować karmienia,
• służyć do wydłużania odstępów pomiędzy karmieniami,
• maskować wczesnych oznak głodu,
• być rutynową odpowiedzią na każde domaganie się przez noworodka piersi.

Jeżeli pojawiają się trudności z karmieniem, ból podczas karmienia, niepewność dotycząca ilości pobieranego pokarmu lub przyrostów masy ciała, przed regularnym stosowaniem smoczka warto omówić sytuację z położną, pediatrą lub doradcą laktacyjnym. Orientacyjne ilości mleka w kolejnych tygodniach znajdziesz w tabeli karmienia niemowląt.

A jeśli dziecko nie jest karmione bezpośrednio piersią?

AAP wskazuje, że w przypadku niemowląt, które nie są bezpośrednio karmione piersią, nie ma potrzeby czekania na ustabilizowanie laktacji przed wprowadzeniem smoczka.

Niezależnie od sposobu karmienia smoczek nie powinien jednak zastępować posiłku, kiedy dziecko sygnalizuje głód.

Jaki rozmiar smoczka dla noworodka?

Na opakowaniach można spotkać oznaczenia takie jak:

0+, 0-2 miesiące, 0-3 miesiące, 0-6 miesięcy, XS lub S.

Nie istnieje jednak jeden obowiązujący wszystkich producentów system rozmiarów. Oznacza to, że „0-6 miesięcy” jednej marki nie musi mieć dokładnie takich samych wymiarów jak „0-6 miesięcy” innej.

Dla noworodka należy wybierać model, który producent wyraźnie przeznaczył do stosowania od urodzenia.

Nie warto kupować większego smoczka „na zapas”. Rozmiar tarczki oraz części znajdującej się w ustach powinien być odpowiedni dla aktualnego wieku dziecka.

Kiedy dziecko rośnie, należy stosować się do przedziałów wieku określonych przez producenta.

Smoczek silikonowy czy kauczukowy?

To jedno z najczęstszych pytań rodziców.

Oba materiały mogą być stosowane w smoczkach dla niemowląt. Różnią się jednak właściwościami.

Smoczek silikonowy

Silikon jest materiałem syntetycznym. Zazwyczaj jest:

• bezbarwny lub półprzezroczysty,
• praktycznie bezwonny i bezsmakowy,
• stosunkowo odporny na odkształcenia,
• łatwy do utrzymania w czystości,
• mniej podatny na starzenie niż naturalny lateks.

Silikon może być nieco sztywniejszy niż naturalny kauczuk. Niektórym dzieciom to odpowiada, inne preferują bardziej miękką końcówkę.

Smoczek kauczukowy, czyli lateksowy

Naturalny kauczuk jest bardziej miękki i elastyczny. Charakterystyczny żółtawo-brązowy kolor takiego smoczka nie świadczy o jego zużyciu – wynika z rodzaju materiału.

Kauczuk może:

• być bardziej miękki od silikonu,
• mieć charakterystyczny zapach i smak,
• szybciej ulegać zmianom pod wpływem temperatury, śliny, światła i użytkowania,
• z czasem zmieniać kolor, kształt lub powierzchnię.

Naturalny lateks zawiera również białka mogące wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na lateks.

Silikon czy kauczuk – który jest lepszy?

Nie ma potrzeby szukać jednego zwycięzcy.

Najlepszym wyborem jest bezpieczny smoczek odpowiedni dla wieku, którego materiał dziecko dobrze toleruje i akceptuje.

Smoczek okrągły, symetryczny czy anatomiczny?

Producenci stosują wiele nazw, dlatego można odnieść wrażenie, że poszczególne smoczki różnią się od siebie znacznie bardziej, niż ma to miejsce w rzeczywistości.

Najczęściej spotyka się trzy podstawowe rodzaje końcówek.

Smoczek okrągły – „wisienka”

Jego część ssąca ma zaokrąglony, zbliżony do walcowatego lub kulistego kształt. Nie ma wyraźnie określonej górnej i dolnej strony.

Smoczek symetryczny

Jego końcówka jest spłaszczona i symetryczna. Może być prawidłowo umieszczona w ustach niezależnie od tego, którą stroną zostanie obrócona.

Smoczek anatomiczny

Ma asymetryczny kształt i określoną górną oraz dolną powierzchnię. Z tego powodu powinien być wkładany do ust w sposób przewidziany przez producenta.

Czy smoczek ortodontyczny jest najlepszy?

Określenia takie jak „ortodontyczny”, „fizjologiczny”, „anatomiczny” czy „naturalny” brzmią przekonująco, ale same w sobie nie oznaczają, że jeden model został udowodniony jako najlepszy dla rozwoju każdego dziecka.

American Academy of Pediatric Dentistry w aktualnym stanowisku dotyczącym smoczków podkreśla, że potrzebne są dalsze badania pozwalające określić, jaki dobór smoczka najlepiej ogranicza potencjalny wpływ na rozwijającą się jamę ustną i zgryz.

Dlatego nie ma podstaw, aby powiedzieć:

„Każdy noworodek powinien używać smoczka symetrycznego”

albo:

„Smoczek anatomiczny zawsze chroni przed wadą zgryzu”.

Znacznie lepiej udokumentowane znaczenie ma czas trwania nawyku ssania smoczka.

Im dziecko jest starsze i im dłużej oraz częściej używa smoczka, tym większe znaczenie może mieć on dla rozwijającego się zgryzu.

Smoczek a zgryz – czy może zaszkodzić zębom?

U noworodka nie trzeba obawiać się, że samo krótkotrwałe korzystanie ze smoczka automatycznie spowoduje wadę zgryzu.

Problemem jest przede wszystkim długotrwały nawyk.

American Academy of Pediatric Dentistry wskazuje, że:

• używanie smoczka po 12. miesiącu życia może zwiększać ryzyko ostrego zapalenia ucha środkowego,
• używanie go po około 18. miesiącu może już wpływać na rozwijający się kompleks ustno-twarzowy,
• przedłużony nawyk wiąże się m.in. z większym ryzykiem zgryzu otwartego przedniego i zgryzu krzyżowego.

AAPD zaleca, aby nawyki ssania nieodżywczego zostały zakończone najpóźniej do około 3. roku życia.

W praktyce warto więc traktować smoczek jako narzędzie szczególnie przydatne w okresie niemowlęcym, a nie jako przedmiot, którego dziecko powinno używać przez wiele kolejnych lat.

Czy dziecko może spać ze smoczkiem?

Tak. Co więcej, jest to jeden z najciekawszych aspektów stosowania smoczka.

American Academy of Pediatrics zaleca rozważenie podawania smoczka podczas układania niemowlęcia do nocnego snu oraz drzemek. Badania obserwacyjne (przegląd dowodów AAP) wskazują na związek pomiędzy używaniem smoczka podczas snu a mniejszym ryzykiem zespołu nagłej śmierci niemowlęcia – SIDS.

Nie znamy dokładnie mechanizmu odpowiadającego za ten związek.

Ważne są natomiast cztery zasady:

1. Nie trzeba wkładać smoczka ponownie, gdy wypadnie.
Jeżeli dziecko zasnęło i smoczek wysunął się z ust, nie ma potrzeby wkładać go z powrotem.

2. Nie należy zmuszać dziecka do smoczka.
Jeżeli niemowlę konsekwentnie go odrzuca, można z niego zrezygnować.

3. Dziecko nadal powinno spać na plecach.
Smoczek nie zastępuje pozostałych zasad bezpiecznego snu.

4. Do smoczka nie należy podczas snu mocować dodatkowych przedmiotów.
Nie powinno się przypinać do niego pluszaków, kocyków, długich tasiemek czy innych elementów mogących zwiększyć ryzyko uduszenia lub udławienia.

U dziecka karmionego piersią AAP zaleca rozpoczęcie stosowania smoczka podczas snu dopiero wtedy, gdy karmienie piersią jest dobrze ustalone. Więcej o rytmie snu najmłodszych znajdziesz w artykule Ile śpi noworodek?

Czy można przypiąć smoczek do ubrania?

W czasie czuwania rodzice często korzystają z krótkich klipsów lub zawieszek, aby smoczek nie spadał na podłogę.

Do snu należy je jednak zdejmować.

Smoczek nie powinien być przywiązywany sznurkiem ani tasiemką do:

• szyi dziecka,
• ręki,
• łóżeczka,
• wózka,
• elementów pościeli.

Nie należy również pozostawiać podczas snu smoczków połączonych z pluszową zabawką lub innym miękkim przedmiotem.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie smoczka?

Wygląd i kolor są najmniej istotnymi parametrami.

Znacznie ważniejsze jest bezpieczeństwo konstrukcji.

W Europie wymagania bezpieczeństwa dotyczące smoczków określa norma EN 1400:2013+A2:2018 „Child use and care articles – Soothers for babies and young children – Safety requirements and test methods” (w Polsce PN-EN 1400+A2:2018-12). Obejmuje ona m.in. wymagania dotyczące materiałów, konstrukcji, wytrzymałości, opakowania oraz informacji dla użytkownika.

Przy zakupie warto sprawdzić:

• czy smoczek jest przeznaczony dla wieku dziecka,
• czy pochodzi z wiarygodnego źródła,
• czy producent podaje informacje dotyczące zgodności z odpowiednimi wymaganiami bezpieczeństwa,
• czy tarczka jest wystarczająco duża, aby smoczek nie mógł w całości znaleźć się w ustach,
• czy konstrukcja zapewnia wentylację,
• czy smoczek nie ma luźnych lub łatwo odłączających się części,
• jakie są zalecenia producenta dotyczące czyszczenia, sterylizacji i wymiany.

Konstrukcje jednoczęściowe mają tę zaletę, że ograniczają ryzyko odłączenia się małego elementu.

Jak przygotować nowy smoczek przed pierwszym użyciem?

Zawsze należy zacząć od przeczytania instrukcji producenta, ponieważ poszczególne materiały mogą mieć różne wymagania dotyczące temperatury i metod dezynfekcji.

Nowy smoczek przeznaczony dla noworodka powinien zostać dokładnie umyty i przygotowany do pierwszego użycia zgodnie z instrukcją – najczęściej poprzez wyparzenie, wygotowanie przez określony czas lub zastosowanie odpowiedniego sterylizatora.

Po czyszczeniu należy pozwolić mu ostygnąć i sprawdzić, czy wewnątrz części ssącej nie pozostała gorąca woda.

Smoczka nie należy „czyścić” poprzez wkładanie go do własnych ust. W ten sposób rodzic może przenosić na dziecko drobnoustroje obecne we własnej jamie ustnej.

Nie należy również zanurzać smoczka w:

• cukrze,
• miodzie,
• syropach,
• słodkich napojach,
• innych substancjach mających zachęcić dziecko do ssania.

Jak często trzeba wymieniać smoczek?

Nie ma jednej uniwersalnej częstotliwości właściwej dla wszystkich produktów. Należy stosować się do instrukcji konkretnego producenta.

Znacznie ważniejsze jest jednak regularne kontrolowanie stanu smoczka.

Przed podaniem warto sprawdzić, czy:

• nie pojawiło się pęknięcie,
• materiał nie jest naderwany,
• końcówka nie stała się lepka,
• nie doszło do trwałego odkształcenia,
• elementy smoczka nie poluzowały się,
• nie ma innych oznak zużycia.

Uszkodzony smoczek należy wyrzucić niezależnie od tego, jak krótko był używany.

Szczególnie naturalny kauczuk może zmieniać swoje właściwości wraz z czasem i ekspozycją na ciepło, światło oraz ślinę.

Co zrobić, jeśli noworodek wypluwa smoczek?

Najczęściej – nic.

Dzieci różnią się preferencjami. Jedne od razu akceptują konkretny kształt, inne potrzebują czasu, a jeszcze inne konsekwentnie odrzucają wszystkie smoczki.

Można spróbować innego:

• kształtu,
• materiału,
• rozmiaru odpowiedniego dla wieku.

Nie należy jednak wielokrotnie wkładać smoczka na siłę do ust płaczącego dziecka.

Jeżeli dziecko prawidłowo je, rozwija się i potrafi uspokoić się bez smoczka, nie ma żadnego obowiązku nauczenia go korzystania ze smoczka.

Jaki smoczek dla noworodka karmionego piersią?

Nie istnieje specjalny kształt smoczka, którego skuteczność w ochronie karmienia piersią zostałaby udowodniona dla wszystkich dzieci.

Hasła takie jak „przypomina pierś mamy”, „natural nipple shape” czy „najlepszy dla dzieci karmionych piersią” są często określeniami marketingowymi.

Dr n. med. Monika Żukowska-Rubik, Poradnia Laktacyjna Centrum Medycznego „Żelazna” w Warszawie i Centrum Nauki o Laktacji, w artykule dla lekarzy w Medycynie Praktycznej (2023) o smoczkach reklamowanych jako „dynamiczne” i naśladujące pierś pisała:

„Nie znalazłam badań, które odnosiłyby się konkretnie do smoczków dynamicznych, porównywały je ze ssaniem piersi lub sprawdzały ich wpływ na czas karmienia piersią czy rozwój zgryzu i mowy.”

Autorka zaleca więc przyjmować zapewnienia producentów z rezerwą. Zwraca też uwagę, że kształt i rozmiar smoczka mogą wpływać na kontakt z podniebieniem, a cytowani przez nią autorzy sugerują indywidualny dobór smoczka, ale nie podpowiadają, jak miałoby to wyglądać w praktyce.

Znacznie istotniejsze są:

1. właściwy moment wprowadzenia smoczka,
2. nieużywanie go do opóźniania karmienia,
3. obserwowanie sygnałów głodu,
4. prawidłowe przyrosty masy ciała,
5. skuteczne ssanie piersi,
6. bezpieczeństwo samego produktu.

Jeżeli te warunki są spełnione, można pozwolić dziecku zdecydować, który kształt najbardziej mu odpowiada.

Jaki smoczek jest najlepszy dla noworodka?

Jeżeli kupujesz pierwszy smoczek dla zdrowego noworodka, zamiast szukać internetowego zwycięzcy rankingu, sprawdź kilka podstawowych rzeczy.

Wybierz smoczek przeznaczony przez producenta od urodzenia, zgodny z obowiązującymi wymaganiami bezpieczeństwa, w dobrym stanie i z bezpieczną tarczką.

Silikon będzie zazwyczaj neutralny smakowo i zapachowo oraz odporny na odkształcenia. Kauczuk jest bardziej miękki i elastyczny, ale szybciej się starzeje.

Kształt – okrągły, symetryczny czy anatomiczny – można potraktować przede wszystkim jako kwestię konstrukcji i preferencji dziecka. Obecna wiedza naukowa nie pozwala wskazać jednego kształtu jako najlepszego dla wszystkich noworodków.

Jeżeli dziecko jest karmione piersią, szczególnie ważne jest natomiast, aby smoczek nie zastępował ssania piersi w okresie, w którym karmienie dopiero się stabilizuje.

I najważniejsze: jeżeli dziecko nie chce smoczka, nie musi go mieć.

FAQ: najczęstsze pytania o smoczek dla noworodka

Jaki smoczek jest najlepszy dla noworodka?

Nie istnieje jeden najlepszy model dla wszystkich dzieci. Smoczek powinien być odpowiedni dla wieku, bezpiecznie skonstruowany i wykonany z materiału dobrze tolerowanego przez dziecko. Kształt końcówki jest w dużej mierze kwestią indywidualnej akceptacji.

Lepszy jest smoczek silikonowy czy kauczukowy?

Oba mogą być dobrym wyborem. Silikon jest zwykle bardziej neutralny, stabilny i odporny na starzenie. Kauczuk jest bardziej miękki i elastyczny, ale szybciej zmienia właściwości pod wpływem użytkowania.

Smoczek symetryczny czy anatomiczny dla noworodka?

Nie ma wystarczających dowodów, że jeden z tych kształtów jest najlepszy dla wszystkich noworodków. Warto wybrać bezpieczny produkt odpowiedni dla wieku i sprawdzić, który kształt dziecko akceptuje.

Czy smoczek ortodontyczny zapobiega wadom zgryzu?

Nie można zagwarantować, że określony kształt smoczka zapobiegnie wadzie zgryzu. Dla rozwoju zgryzu istotny jest przede wszystkim czas i intensywność długotrwałego nawyku ssania.

Jaki rozmiar smoczka dla noworodka?

Należy wybrać rozmiar oznaczony przez producenta jako odpowiedni od urodzenia. Oznaczenia takie jak 0+, 0-2 czy 0-6 miesięcy nie są identyczne u wszystkich producentów.

Kiedy można dać smoczek dziecku karmionemu piersią?

AAP zaleca poczekać do momentu, gdy karmienie piersią jest dobrze ustalone: dziecko skutecznie ssie, prawidłowo przybiera na wadze, a podaż mleka jest wystarczająca. Czas potrzebny do osiągnięcia tego etapu jest indywidualny.

Czy smoczek może zepsuć karmienie piersią?

Badania nie wykazują jednoznacznie, aby samo używanie smoczka przez zdrowe donoszone niemowlę powodowało skrócenie karmienia piersią. Problem może powstać wtedy, gdy smoczek zastępuje karmienia, wydłuża odstępy pomiędzy nimi albo maskuje sygnały głodu.

Czy noworodek może spać ze smoczkiem?

Tak. American Academy of Pediatrics zaleca rozważenie podawania smoczka podczas zasypiania i drzemek ze względu na związek jego stosowania z mniejszym ryzykiem SIDS. Jeżeli smoczek wypadnie po zaśnięciu, nie trzeba wkładać go ponownie.

Czy trzeba przyzwyczajać dziecko do smoczka?

Nie. Jeżeli dziecko nie chce smoczka, nie należy go zmuszać.

Czy można oblizywać smoczek dziecka?

Nie jest to zalecana metoda czyszczenia. W ten sposób można przenosić na dziecko drobnoustroje znajdujące się w jamie ustnej dorosłego.

Kiedy trzeba wyrzucić smoczek?

Natychmiast po zauważeniu pęknięcia, naderwania, trwałego odkształcenia, lepkości materiału lub innego uszkodzenia. Należy również przestrzegać zaleceń producenta dotyczących okresowej wymiany produktu.

Źródła

1. American Academy of Pediatric Dentistry. Policy on Pacifiers. The Reference Manual of Pediatric Dentistry. Aktualizacja 2024. aapd.org.
2. Moon RY, Carlin RF, Hand I; American Academy of Pediatrics. Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057990. doi:10.1542/peds.2022-057990.
3. Moon RY et al. Evidence Base for 2022 Updated Recommendations for a Safe Infant Sleeping Environment to Reduce the Risk of Sleep-Related Infant Deaths. Pediatrics. 2022. doi:10.1542/peds.2022-057991.
4. Ministerstwo Zdrowia. Karmienie piersią. gov.pl.
5. World Health Organization. Effect of restricted pacifier use in breastfeeding term infants for increasing duration of breastfeeding. Evidence review. who.int.
6. World Health Organization. Breastfeeding – recommendations concerning exclusive breastfeeding and feeding practices.
7. Krawczyński M. Smoczki. Medycyna Praktyczna – Pediatria. Materiał z przewodnika „Pierwsze 2 lata życia dziecka”. mp.pl. Wykorzystano wyłącznie cytowane zdanie o bliskości rodzica.
8. Żukowska-Rubik M. Kiedy istnieją wskazania do stosowania smoczków dynamicznych u noworodków i niemowląt? Medycyna Praktyczna – 5000 pytań z pediatrii, 15.02.2023. mp.pl.
9. European Standard EN 1400:2013+A2:2018. Child use and care articles – Soothers for babies and young children – Safety requirements and test methods. W Polsce: PN-EN 1400+A2:2018-12. sklep.pkn.pl.
10. American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org. Baby Pacifiers & Thumb Sucking: What Parents Need to Know. healthychildren.org.