Na całym świecie oleje roślinne są powszechnie i bezpiecznie stosowane w mlekach początkowych i następnych jako źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Ani tłuszcze zwierzęce (z mleka krowiego, koziego itp.), ani pojedyncze oleje roślinne nie spełniają w pełni wymagań prawnych i nie odpowiadają profilowi kwasów tłuszczowych mleka matki. Dlatego w Laktowit łączymy starannie wybrane źródła kwasów tłuszczowych – tłuszcze zwierzęce i oleje roślinne – by zapewnić dzieciom wszystko, czego potrzebują.
Kwasy tłuszczowe, czyli z czego składa się tłuszcz?
Kwasy tłuszczowe to podstawowe związki chemiczne, z których zbudowany jest każdy tłuszcz. Są ważnym źródłem energii (także zapasowej) i budulcem organizmu. Odgrywają kluczową rolę w budowie błon komórkowych oraz w rozwoju układu nerwowego i mózgu, szczególnie u szybko rosnących noworodków, niemowląt i dzieci.
Jakie są rodzaje kwasów tłuszczowych?
Kwasy tłuszczowe dzielą się na nasycone, jednonienasycone i wielonienasycone. Osobną grupą są tłuszcze trans.
- Kwasy tłuszczowe nasycone – mają w swojej budowie wyłącznie pojedyncze wiązania między atomami węgla, dlatego są stabilniejsze i sztywniejsze. Występują głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego (np. w mięsie i maśle).
- Kwasy tłuszczowe jednonienasycone – mają jedno podwójne wiązanie i znajdują się m.in. w oliwie z oliwek, awokado i orzechach. Ich struktura jest bardziej „płynna”. Są korzystne dla zdrowia, pomagają obniżyć poziom złego cholesterolu.
- Kwasy tłuszczowe wielonienasycone – mają dwa lub więcej podwójnych wiązań, przez co łatwiej się utleniają. Należą do nich m.in. kwasy omega-3 i omega-6, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Omega-3 wspierają zdrowie mózgu i serca, a omega-6 wpływają na stan skóry i metabolizm.
- Tłuszcze trans – rodzaj nienasyconych kwasów tłuszczowych, w których atomy wodoru leżą po przeciwnych stronach podwójnego wiązania, co nadaje im specyficzną strukturę. Mogą powstawać naturalnie w organizmach zwierząt, ale większość tłuszczów trans to produkty przemysłowe, które powstają podczas uwodornienia olejów roślinnych. Są szczególnie szkodliwe dla zdrowia – podwyższają poziom złego cholesterolu (LDL) i obniżają poziom dobrego (HDL), co zwiększa ryzyko chorób serca.
Dlaczego różnorodne kwasy tłuszczowe są tak ważne dla zdrowia?
Kwasy tłuszczowe są budulcem błon wszystkich komórek organizmu. Błonę komórkową opisuje się jako „płynną mozaikę”: aby komórka mogła transportować substancje do wnętrza i na zewnątrz, przekazywać sygnały, a niektóre komórki także się przemieszczać, błona musi być cały czas w ruchu. Fosfolipidy i białka nie są w niej sztywno zakotwiczone, tylko luźno zanurzone w warstwie lipidowej. Im dłuższe i sztywniejsze kwasy tłuszczowe (np. nasycone) budują tę dwuwarstwę, tym mniej płynna i elastyczna jest błona, co może wpływać na jej działanie.
Ma to szczególne znaczenie u niemowląt, których organizm intensywnie rośnie – w tym komórki nerwowe, których wypustki (aksony) u dorosłego człowieka mogą sięgać nawet ponad metra długości. Dlatego rosnące dzieci potrzebują dobrych, nienasyconych kwasów tłuszczowych jako budulca wszystkich komórek, zwłaszcza nerwowych – dla wsparcia rozwijającego się mózgu, układu nerwowego i zmysłów.
Tłuszcz w mleku mamy jest wyjątkowy
Mleko dla niemowląt ma zastępować mleko kobiece i z założenia powinno je naśladować – także pod względem składu tłuszczu. Producenci mleka dla niemowląt mogą korzystać z różnych bezpiecznych źródeł tłuszczu: przede wszystkim z mleka innych ssaków (zwłaszcza krów) oraz z olejów roślinnych (z wyjątkiem bawełnianego i sezamowego).
Tłuszcz mleka kobiecego ma unikalny profil kwasów tłuszczowych, potrzebnych do rozwoju układu nerwowego i mózgu niemowląt, ważnych też dla zdrowia i ogólnego rozwoju dziecka. Tłuszcz mleka krowiego nie może go zastąpić, ponieważ ma inny skład – zawiera więcej tłuszczów nasyconych i trans. Nie spełnia też wymagań europejskich dotyczących zawartości kluczowych kwasów tłuszczowych: dokozaheksaenowego (DHA), alfa-linolenowego i linolowego.
Tłuszcz mleka mamy różni się od tłuszczu mleka innych ssaków
W mleku kobiecym najwięcej jest kwasów: oleinowego (ok. 32%), palmitynowego (ok. 26%), linolowego (ok. 15%), stearynowego (ok. 8%), mirystynowego (ok. 7%), laurynowego (ok. 5%) i palmitooleinowego (ok. 2%). Nawet 98% tłuszczu mleka kobiecego występuje w postaci triglicerydów, czyli połączeń trzech kwasów tłuszczowych z glicerolem.
Wyniki badań naukowych pokazują, że profil kwasów tłuszczowych mleka krowiego odbiega od złotego standardu, jakim jest mleko kobiece. Mleko krowie zawiera m.in. znacznie więcej nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans. Samo nie jest też w stanie spełnić unijnych wymagań dotyczących zawartości kwasu dokozaheksaenowego, linolowego i alfa-linolenowego. Dlatego tłuszcz mleka krowiego nie naśladuje składu tłuszczu mleka kobiecego i nie może go zastąpić w mieszankach dla niemowląt.
Poniższa tabela porównuje zawartość wybranych kwasów tłuszczowych (LA, ALA i DHA) w mleku mamy, mleku krowim i mleku kozim. Różnice są duże.
Wartości w przeliczeniu na całkowitą zawartość tłuszczu (% TFA – ang. Total Fatty Acids). Na telefonie przesuń tabelę w bok.
| Kwas linolowy (LA) | Kwas alfa-linolenowy (ALA) | DHA | |
|---|---|---|---|
| Mleko kobiece | 14,3–15,7% | 0,91–1,37% | 0,4–0,52% |
| Mleko krowie | 0,85% | 0,18% | 0,03% |
| Mleko kozie | 3,1% | 0,41% | śladowe ilości; w niektórych próbkach niewykrywalne |
Kwas linolowy (omega-6) i alfa-linolenowy (omega-3) to niezbędne kwasy tłuszczowe – organizm nie potrafi ich wytworzyć, dlatego muszą być dostarczane z pożywieniem. Są kluczowe dla prawidłowego rozwoju mózgu, układu nerwowego i budowy błon komórkowych. Ich niedobór może prowadzić do zaburzeń rozwojowych i problemów zdrowotnych, szczególnie u niemowląt.
Tłuszcz mleka mamy różni się od każdego tłuszczu roślinnego
Tłuszcz mleka matki ma złożony skład: zawiera m.in. kwas palmitynowy i oleinowy oraz liczne wielonienasycone kwasy tłuszczowe ważne dla rozwoju niemowlęcia. Żaden pojedynczy tłuszcz roślinny nie dostarcza tak szerokiego zestawu niezbędnych kwasów tłuszczowych, dlatego trzeba użyć mieszanki olejów, aby jak najlepiej odtworzyć profil tłuszczowy mleka kobiecego. Tylko dobrze dobrane połączenie tłuszczów zapewnia odpowiedni poziom kwasów nasyconych i wielonienasyconych potrzebnych do zdrowego wzrostu dziecka.
Aby jak najlepiej naśladować profil tłuszczów mleka kobiecego i zapewnić odpowiedni poziom kwasu palmitynowego, stosuje się zdrowe oleje roślinne. Są one niezastąpionym źródłem wielu różnych kwasów tłuszczowych i pozwalają w mlekach dla niemowląt odtworzyć profil tłuszczów naturalnego pokarmu.
Tłuszcz w mleku modyfikowanym Laktowit
Skoro ani tłuszcz mleka krowiego, ani żaden pojedynczy olej roślinny nie jest taki jak tłuszcz mleka mamy, co możemy zrobić? Możemy odpowiednio połączyć różne oleje roślinne uznane za bezpieczne i zdrowe, dodać MFGM, by zawrzeć to, co najcenniejsze w tłuszczu mleka krowiego, oraz wzbogacić mleko Laktowit o DHA – ten wyjątkowy składnik tłuszczu.
Starannie dobrana kompozycja tłuszczów roślinnych
Z tych powodów w mleku Laktowit stosujemy oleje roślinne: słonecznikowy, rzepakowy o niskiej zawartości kwasu erukowego i kokosowy – by uzyskać tłuszcz o składzie kwasów tłuszczowych zbliżonym do mleka mamy.
Używamy wyłącznie nieuwodornionych olejów i tłuszczów najwyższej jakości, z certyfikowanych upraw. Zawartość wymaganych przez prawo kwasów tłuszczowych w mleku mamy, mleku krowim i w Laktowit pokazuje poniższa tabela.
Wartości w przeliczeniu na całkowitą zawartość tłuszczu (% TFA – ang. Total Fatty Acids). Na telefonie przesuń tabelę w bok.
| Kwas linolowy (LA) | Kwas alfa-linolenowy (ALA) | DHA | |
|---|---|---|---|
| Mleko kobiece | 14,3–15,7% | 0,91–1,37% | 0,4–0,52% |
| Mleko krowie | 0,85% | 0,18% | 0,03% |
| Przepisy UE (rozporządzenie 2016/127) | 8,33–27,27% (500–1200 mg / 100 kcal) | 0,83–2,27% (50–100 mg / 100 kcal) | 0,33–1,14% (20–50 mg / 100 kcal) |
| Laktowit LAKTOFERYNA+MFGM | 15,13% | 1,39% | 0,5% |
Jak widać, tłuszcz mleka krowiego nie spełnia wymagań rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2016/127 dotyczącego składu mleka początkowego i następnego, ponieważ jego profil kwasów tłuszczowych znacznie odbiega od wymagań dla mieszanek niemowlęcych. Zawiera dużo więcej nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans, które nie są zalecane dla niemowląt, a jednocześnie ma za mało niezbędnych kwasów tłuszczowych – DHA, linolowego i alfa-linolenowego (kilka razy mniej!). Dlatego samo mleko krowie (ani mleko innych ssaków hodowanych przez człowieka, np. kóz czy owiec) nie spełnia wymagań dotyczących tłuszczu i potrzebne są inne źródła tłuszczu, głównie roślinne.
MFGM, czyli wszystko, co dobre w tłuszczu mleka krowiego
MFGM (ang. Milk Fat Globule Membrane) to błona otaczająca kuleczki tłuszczu mlecznego. Składa się z trzech warstw, w których skład wchodzą: białka – głównie glikoproteiny (m.in. laktoferyna), lipidy – fosfolipidy, cholesterol i sfingolipidy, oraz węglowodany, głównie oligosacharydy związane z glikoproteinami i glikolipidami.
MFGM odgrywa kluczową rolę w dostarczaniu składników odżywczych oraz wspiera rozwój układu nerwowego i odpornościowego niemowląt. Ponieważ jest bardzo cennym składnikiem naturalnego tłuszczu mleka kobiecego, dodajemy go do mleka Laktowit, aby zapewnić dzieciom wszystko, czego potrzebują.
DHA, czyli niezbędny dodatek
DHA (kwas dokozaheksaenowy) to wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-3, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju mózgu, układu nerwowego i wzroku niemowląt. Organizm nie potrafi go wytwarzać, dlatego musi być dostarczany z pożywieniem. DHA nie występuje w tłuszczach roślinnych ani w maśle (tłuszczu mleka krowiego), ale jest obecny w mleku matki – dlatego zgodnie z rozporządzeniem UE 2016/127 producenci muszą go dodawać do każdego mleka początkowego i następnego. W Laktowit stosujemy DHA z alg, bo uważamy je za najlepsze źródło, a jednocześnie chcemy chronić ryby morskie (m.in. tuńczyki) przed połowem.
Proces utleniania się tłuszczu
Utlenianie tłuszczu to reakcja kwasów tłuszczowych z tlenem, w której powstają niepożądane produkty, takie jak nadtlenki i wolne rodniki. Pogarsza to smak i zapach tłuszczu oraz obniża jego wartość odżywczą, ponieważ niektóre cenne jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, np. omega-3, ulegają rozkładowi. Utlenione tłuszcze mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie, np. przyczyniać się do stanów zapalnych.
Każdy tłuszcz się utlenia
Utlenianiu podlega każdy tłuszcz, także tłuszcz mleczny (w mleku krowim czy maśle). Gdy kwasy tłuszczowe stykają się z tlenem, powstają niepożądane związki, takie jak nadtlenki i aldehydy. Obniża to jakość tłuszczu, zmienia jego smak (jełczenie) i zmniejsza wartość odżywczą. Dlatego aby tłuszcz zachował świeżość, kluczowe jest przechowywanie go z ograniczonym dostępem tlenu, światła i wysokiej temperatury.
Co wpływa na utlenianie tłuszczu?
Utlenianie tłuszczu zależy od kilku czynników, ale najważniejszy z nich to oczywiście tlen.
- Dostęp do tlenu – im większy kontakt tłuszczu z tlenem, tym szybciej się utlenia, co prowadzi do jełczenia oraz pogorszenia smaku i wartości odżywczej. Bez tlenu utlenianie nie zachodzi.
- Temperatura – wysoka temperatura przyspiesza utlenianie, co ma znaczenie np. przy długim przechowywaniu w cieple.
- Światło – promieniowanie UV przyspiesza utlenianie, zwłaszcza tłuszczów nienasyconych, dlatego tłuszcze warto przechowywać w ciemnych lub nieprzezroczystych opakowaniach.
- Rodzaj kwasów tłuszczowych – kwasy wielonienasycone (np. omega-3) utleniają się łatwiej niż jednonienasycone czy nasycone, ponieważ mają wiele podwójnych wiązań.
- Przeciwutleniacze – naturalne przeciwutleniacze (np. witamina E) i dodane substancje mogą opóźniać utlenianie i chronić tłuszcz przed rozkładem.
Jak chronimy tłuszcz w mleku Laktowit przed utlenianiem?
Pakujemy mleko Laktowit do puszek w atmosferze ochronnej. Podczas zamykania puszki usuwa się z niej praktycznie cały tlen i zastępuje go gazem obojętnym, który nie reaguje z produktem i nie wpływa na zdrowie. Puszka jest szczelnie zamykana, a skład gazów w środku nie zmienia się aż do jej otwarcia. Ponieważ po zamknięciu w puszce jest mniej niż 1% tlenu, kwasy tłuszczowe w mleku Laktowit są bardzo stabilne – bez tlenu utlenianie nie zachodzi. Poziom tlenu w puszkach to parametr krytyczny, stale monitorowany podczas pakowania.
Dlaczego nie stosujemy utwardzonych tłuszczów roślinnych?
Innym sposobem na utlenianie się tłuszczu jest uwodornienie oleju roślinnego (czyli utwardzenie – wysycenie wszystkich nienasyconych wiązań), które producenci żywności często stosują np. przy oleju palmowym. Tak przetworzone tłuszcze stają się jednak niezdrowe, dlatego nigdy nie stosujemy takich procesów przy produkcji mleka Laktowit.
Kwas erukowy – szkodliwy składnik?
Co to jest kwas erukowy?
Kwas erukowy to długołańcuchowy kwas tłuszczowy, który występuje głównie w oleju rzepakowym (zwłaszcza z odmian nieprzeznaczonych do spożycia), ale też np. w oleju musztardowym i niektórych innych olejach roślinnych. Uznaje się go za szkodliwy przy dużym spożyciu.
Jego izomery trans są toksyczne – mogą uszkadzać mięsień sercowy i powodować stłuszczenie narządów. Dlatego w większości krajów obowiązują limity zawartości kwasu erukowego w tłuszczach spożywczych, a żeby ją ograniczyć, uprawia się nowoczesne odmiany tzw. rzepaku niskoerukowego.
Kwas erukowy a skład mleka Laktowit
W mleku Laktowit używamy wyłącznie oleju rzepakowego o obniżonej zawartości kwasu erukowego. Dostawcy zawsze informują nas o jego zawartości. W Laktowit kwas erukowy nigdy nie przekracza 0,4% całkowitej zawartości tłuszczu, co jest zgodne z unijnymi przepisami dotyczącymi składu mleka początkowego i następnego.
Bez heksanu – naturalna ekstrakcja olejów
Nasze mleko nie zawiera składników pozyskiwanych przy użyciu heksanu – chemicznego rozpuszczalnika, który bywa stosowany w przemyśle spożywczym do ekstrakcji olejów, ale może pozostawiać niepożądane pozostałości i budzić obawy o bezpieczeństwo.
Przykładem jest olej z mikroalg – cenne źródło DHA w mleku Laktowit. Pozyskujemy go wyłącznie w bezpiecznym procesie enzymatycznym, bez heksanu i innych syntetycznych rozpuszczalników.
Dzięki temu nasze mleko jest wolne od rozpuszczalników i ich pozostałości.
Podsumowanie
Nie bez powodu Laktowit nazywa się mlekiem modyfikowanym – jego tłuszcz jest zmodyfikowany w porównaniu z tłuszczem mleka krowiego (czy koziego lub owczego) tak, by był jak najbardziej zbliżony do tłuszczu mleka mamy. Nie zapominamy jednak o tym, co w tłuszczu mleka krowiego jest dobre dla niemowląt, a czego nie ma w olejach roślinnych – dlatego dodajemy MFGM, który wzbogaca mleko Laktowit m.in. o fosfolipidy, sfingolipidy, glikoproteiny i cholesterol potrzebny dziecku. Dzięki temu tłuszcz mleka Laktowit ma profil kwasów tłuszczowych zbliżony do mleka mamy i zawiera dodatkowe składniki obecne w mleku kobiecym, których brakuje w olejach roślinnych. Wybierając mleko Laktowit, masz pewność, że podajesz dziecku mleko o zawartości i strukturze tłuszczu zgodnej z przepisami, bezpiecznej i odpowiedniej dla jego rozwoju.
Wybierz mleko Laktowit odpowiednie dla wieku Twojego dziecka
Literatura
- Giuffrida F, Fleith M, Goyer A, Samuel TM, Elmelegy-Masserey I, Fontannaz P, i in. Human milk fatty acid composition and its association with maternal blood and adipose tissue fatty acid content in a cohort of women from Europe. Eur J Nutr. 1 czerwiec 2022;61(4):2167–82.
- Petersohn I, Hellinga AH, van Lee L, Keukens N, Bont L, Hettinga KA, i in. Maternal diet and human milk composition: an updated systematic review. Front Nutr. 2023;10:1320560.
- Amaral YN di V do, Marano D, Filha MMT, Moreira MEL. Pre-gestational overweight and polyunsaturated fatty acids in human milk: theoretical causality model. Cienc Saude Coletiva. luty 2024;29(2):e10752022.
- Hashemi Javaheri FS, Karbin K, Senobari MA, Hakim HG, Hashemi M. The association between maternal body mass index and breast milk composition: a systematic review. Nutr Rev. 25 styczeń 2024;nuad174.
- Mitguard S, Doucette O, Miklavcic J. Human milk polyunsaturated fatty acids are related to neurodevelopmental, anthropometric, and allergic outcomes in early life: a systematic review. J Dev Orig Health Dis. grudzień 2023;14(6):763–72.
- Ramiro-Cortijo D, Singh P, Liu Y, Medina-Morales E, Yakah W, Freedman SD, i in. Breast Milk Lipids and Fatty Acids in Regulating Neonatal Intestinal Development and Protecting against Intestinal Injury. Nutrients. 19 luty 2020;12(2):534.
- Vass RA, Zhang M, Simon Sarkadi L, Üveges M, Tormási J, Benes EL, i in. Effect of Holder Pasteurization, Mode of Delivery, and Infant’s Gender on Fatty Acid Composition of Donor Breast Milk. Nutrients. 29 maj 2024;16(11):1689.
- Kiełbasa A, Monedeiro F, Bernatowicz-Łojko U, Sinkiewicz-Darol E, Buszewski B, Gadzała-Kopciuch R. The content of selected omega-3 free fatty acids in breast milk samples and their interactions with macronutrients as well as personal characteristics of mothers. Int Dairy J. 1 styczeń 2024;148:105803.
- Meng F, Uniacke-Lowe T, Ryan AC, Kelly AL. The composition and physico-chemical properties of human milk: A review. Trends Food Sci Technol. 1 czerwiec 2021;112:608–21.
- Andres SF, Scottoline B, Good M. Shaping infant development from the inside out: Bioactive factors in human milk. Semin Perinatol. 1 luty 2023;47(1):151690.
- Bobiński R, Bobińska J. Fatty acids of human milk – a review. Int J Vitam Nutr Res. lipiec 2022;92(3–4):280–91.
- Lopez A, Vasconi M, Moretti VM, Bellagamba F. Fatty Acid Profile in Goat Milk from High- and Low-Input Conventional and Organic Systems. Animals. 17 lipiec 2019;9(7):452.
- Markiewicz-Keszycka M, Czyżak-Runowska G, Lipińska P, Wójtowski J. Fatty Acid Profile of Milk – A Review. Bull Vet Inst Pulawy. 1 czerwiec 2013;57:135.
- Liao G qin, Han H lei, Wang T cai, Li H ru, Qian Y zhong, Zhu M xun, i in. Comparative analysis of the fatty acid profiles in goat milk during different lactation periods and their interactions with volatile compounds and metabolites. Food Chem. 1 grudzień 2024;460:140427.
- Strzałkowska N, Jóźwik A, Bagnicka E, Krzyżewski J, Horbańczuk K, Pyzel B, i in. Chemical composition, physical traits and fatty acid profile of goat milk as related to the stage of lactation. Anim Sci Pap Rep. 1 styczeń 2009;27:311–20.
- Mollica MP, Trinchese G, Cimmino F, Penna E, Cavaliere G, Tudisco R, i in. Milk Fatty Acid Profiles in Different Animal Species: Focus on the Potential Effect of Selected PUFAs on Metabolism and Brain Functions. Nutrients. 28 marzec 2021;13(4):1111.
